IRISTON
Меню сайта
Категории раздела
Древность [3]
Новая история [12]
Гербы и флаги [15]
Культура Осетии [16]
Древние знания осетин [6]
Святые места Осетии [9]
Религии в Осетии [7]
Осетия в XV — начале XVIII в. [11]
Осетия в XVIII в. [11]
Осетия в пер. половине XIX в. [16]
Осетия во вт. половине XIX в. [5]
Форма входа
Реклама
Мини-чат
200
Главная » Статьи » Осетия » Культура Осетии

КУЫВДТÆ
Ирон адæм куывдтæ бирæ кæнынц, æмæ уый æвзæр нæу. Адæм кæрæдзимæ цæуынц, сæ цæхх æмæ кæрдзын хæрынц иумæ. Хуыцаумæ кувынц æмæ дзы хорздзинад курынц. Куывдтæ фылдæр кæнынц, адæймаг фыдбылызæй куы аирвæзы, уæззау низæй куы сдзæбæх вæййы, бæлццон фæндагыл куы фервиты, балцæй фæстæмæ дзæбæхæй куы сыздæхы, бинонтæ ног хæдзары кæнæ фатеры куы æрцæрынц, йæ хæстæг къабæзты куы æрхоны, лæппу куы райгуыры, кæхцгæнæнты æмæ ахæм хорзæрцыды тыххæй. 
Куывдтæ хæрын æмæ нуазыны тыххæй не сты. Куывд у æгъдау, фидауц æмæ уарзондзинады хъуыддаг. Кæнæм æй, цæмæй дæ хæстæг — дæ къабæзтимæ, сыхæгтимæ, æрдхæрдтимæ Хуыцаумæ скувай æмæ хъæлдзæгæй семæ фæбадай, уый тыххæй. 
Алы адæймаг дæр куывды хъуамæ йæхи æвдиса æгьдауджынæй, хиуыл хæцын хъæуы хæрд æмæ нозтæй. Нæ фыдæлтæ-иу куывдмæ куы цыдысты, уæд-иу сæ хæдзæртты бахордтой æмæ куывды фыдхæрд нæ кодтой, цыдысты йæм æгъдауы тыххæй. 
Куывды не 'мбæлы зыдхæрд æмæ расыг кæнын. Хъусын хъæуы, демæ фынгыл цы адæм бады, уыдонмæ. Кад дæттын хъæуы хистæртæн дæр æмæ кæстæртæн дæр. Алы лæг дар хъуамæ хъуыды кæна афтæ: мæнмæ кæсынц адæм, уæлдайдæр та кæстæртæ, æмæ мæхи равдисон æгъдауджынæй, цæмæй мыл макæй зæрдæ фæхуда, уадз мæнæй исты хорз æгъдау райсой. 
Фæстаг рæстæджы кæстæртæ хистæртæн уырдыг нал лæууынц, æмæ уый раст нæу. Цыфæнды фынгæвæрды дæр бадты адæмы раз хъуамæ лæууа уырдыгыстæг. Уый тыххæй кæстæртæн тæригъæд нæ хъæуы. Хъæуы сæ ахуыр кæнын, уымæн æмæ сомбон уыцы кæстæр баддзæн хистæры бынаты. 
Куывдæй къуыри раздæр, кæнæ уымæ æввахс рæстæджы хæдзары хицау снысан кæны (хуыздæр уыдзæн, йæхæдæг сын куы зæгьа, уæд), йæ кæрты чи уыдзæн уынаффæгæнæг, бадты хистæр æмæ æфсинтæ, уыдон. Рагацау хонæг æрвыст хъуамæ æрцæуа хонинаг адæммæ дæр (гæнæн нæй, уæд бон раздæр). 
Куывды фынджы хистæрæн сбадын кæнын хъæуы карджын, арæхстджын æмæ, æгъдау хуыздæр чи ратдзæн, ахæм лæджы. 
Хистæр бады фынджы ныхмæ, йæ фæйнæ фарс та — хистæр фæлтæрæй дыууæ лæджы. Уыдон дæр — æвзæрст лæгтæ, ирон æгъдæуттæ хуыздæр чи зоны, ахæмтæ. 
Куывды уазæг куы сæмбæла æмæ уый æрыгон адæймаг куы уа, уæд ын бар раттынц кæстæрти-мæ сбадынæн, ацæргæйæн та — хистæртимæ. 
Хистæрты раз вæййы: æртæ чъирийы (æртæдзыхоны), кусарты сæр æмæ бæрзæй. Бæрзæй æвæрд вæййы сæрæн йæ галиу фарс. Кусарты рахиз уæн (фыс куы уа, уæд) хицæн тæбæгъы, фæрсты æмæ сины хæйттæ, стæй нуазæнтимæ æрвитынæн æртæ фæрсчы хай æмæ сгуы. Уыдон сты кады тыххæй. Хистæрты раз ма вæййы хицæн тæбæгъы сыгьдæг агуывзæтæ. Хистæр нуазæнтæ куы фервиты, уæд уырдыглæууæг сыгьдæг агуывзæты æркæны, цы нозт æмбæлы, уый. 
Кувгæйæ бадты адæм иууылдæр сыстынц, кæстæртæ сæ уæлхъус уырдыг лæууынц æмæ иууылдæр æмдзыхæй "оммен" кæнынц. Хистæрæн йæ рахиз къухы вæййы бæгæныйы къус, галиу къухы — базыг. Дыккаг хистæрмæ — нозт æмæ æртæ фæрскæй физонæг. Æртыккаг хистæрмæ — нозт æмæ кусарты раззаг хуылфыдзаумæттæй физонæг (æнæ къай хæйттæй: 3, 5, 7, 9). Хистæр скувы æмæ кувæггаг авæры, куывд кæй номыл у, уымæ, кæнæ та, йæ разы уырдыг чи лæууы, уыцы кæстæртæм. Уыдон ацаходьшц сгуыйæ (базыгæй), нуазæнæй æмæ чъиритæй. 
Дыккаг æмæ æртыккаг хистæртæ сæ куывды кæнынц цыбыр ныхас. Дыккаг хистæр нуазæн æмæ æртæ фæрскæй физонæг авæры бадты æртыккаг хистæрмæ. Æртыккаг хистæр та — бадты кæстæртæм. Кæстæртæ кувинæгтыл бирæ нæ дзурынц, хистæртæй æфсæрмы кæнынц. Уыдон физонджытæ æрлыгтæ кæнынц æмæ сæ фынгтыл айуарынц, раздæр — хистæрты раз, стæй уымæй дæлæмæ. 
Куывды æртæ лæгæн вæййы иу фынг. Алы адæймаджы раз дæр æвæрын хъæуы тæбæгъ, уидыг, вилкæ æмæ кард, дон æмæ нозтæн агуывзæтæ, къухтæсæрфæн гæххæтт (салфеткæ). 
Фынг æвæргæйæ, хаттæй-хатт хистæртæ баззайынц рохуаты. Сæ разы æртæ чъирийы, сæр æмæ бæрзæй ис, уымæ гæсгæ æфсинтæ æнхъæл вæййынц, фынг æвæрд у, зæгъгæ, — æмæ уый раст нæу. Фынг æвæргæйæ, хæйттæ (алцы дæр) æвæрын райдайын хъæуы хистæрты разæй. 
Циндзинад рæсугъд кæнынц хъазт æмæ зард. 
Сыхбæстæй, кæнæ хуынд адæмæй исчи зианджын куы вæййы, уæд дзы хæдзары хицау, науæд хистæртæ хатыр ракурынц, бар радт хъæлдзæгдзинад саразынæн, зæгъгæ. 
Кæстæр фæсивæд фынджы уæлхъус нæ бадынц, фæлæ кафынц æмæ зарынц хъазты. Хистæртæ сын хъазтмæ арвитынц арфæйы нуазæн. 
Куывды æмбæлы хъæлдзæг зарджытæ кæнын. Бадты заргæ чи кæны, уымæн йæ къухы вæййы нуазæн. Æппæты фыццаг ныззарынц хистæртæ, стæй йæ айсынц иннæтæ, уæлдæр æй сисынц кæстæртæ. Бадты адæм зарæгæн хъырнынц. Зæгьæм, нæ фыдæлтæ арæх зарыдысты Уастырджийы зарæг хохы дæр æмæ быдыры дæр:  
 
Цæй, хохы Уастырджийы хорзæх, хохы Уастырджи! 
Цæй, кувæг адæмы куывдтæ дзæбæхæй æрцæуой, Уастырджи! 
Цæй, арфæ ракæн дæ кувæг адæмæн, хохы Уастырджи! 
Ракæс-ма, уæлæ бæрзондæй ныллæгмæ арфæтæ ракæнай! 
Гъей, гъей, хъæбæр хохы Уастырджи, табу, дæ хорзæх нæ уа, гъей! 
Гъей, дæ кувæг адæм дæумæ кувгæ куы кæнынц, 
Гъей, ракæс æмæ сын арфæтæ ракæн, 
Табу дæхицæн, бæрзонд Уастырджи! 
Кувæг адæмы куывдтытæ дæм дзæбæх фæкæсæнт. 
Уæ хъæбæр хохы Уастырджи, мах дæ ныфсæй куы цæрæм. 
Нæ буц нывондæгтæ дын барст фæуæнт! 
Мах сымах ныфсæй кувæг стæм хохы дæр æмæ быдыры дæр. 
Нæ фæндаггон дæр — де уазæг, Уастырджи, æмæ нæ бынæттон дæр. 
 
Уасгергий зар 
Цæй, Уасгергимæ баковæн, базарæн, 
Е 'уазæг ан, е 'уазæг, лæхъуæнтæ! 
Бæрзондæй ракæсæ, рафæлгæсæ, 
Нæ сугъзæрийнæ базургин, 
Мæнæ дæ мæгур иуазгутæмæ, 
Æма де 'уазæг фæууæнтæ, Уасгерги! 
Иуазгутæ дæр де 'уазæг, 
Фусун дæр де 'уазæг, Уасгерги! 
Бæрзондбæл бадæг, разæй ку цæуай, — 
Фæстæмæ нæ багъæуай кæнæ! 
Фæстеггæй ку уай, сугъдæг Уасгерги, 
Уæд-еу нæ дæ базури буни бакæнæ! 
Цæй сугъзæрийнæ базургин 
Рæсти Уасгерги! 
Бæрзондæй нæмæ ракæсæ. 
Ниллæгмæ нæ бафæдзæхсæ. 
Бæрзондбæл бадæг Уасгерги, 
Де 'уазæг ан, де 'уазæг! 
 
Хонхи Уасгергий зар 
Уарайдæ-ра, уа-æгъай-дæ-ра, 
Гъæйтт, уарайдæ-ра, гъай, гьай-гъай! 
Нæ хонхи сугъзæрийнæ базургин бæрзонд Уасгерги! 
Нæ хонхи сугъзæрийнæ фонсиуарæг бæрзонд Уасгерги! 
Дæлæ будури — нæ бæлццæнттæ, 
Нæ бæлццæнттæ — де 'уазæг, 
Нæ хонхи бæрзонд Уасгерги! 
 
 
Къамисты уæнгтæ, Ирыстоны хъæуты æмæ горæтты цæрджытæ курынц ирон адæмæй: "Уæ хорзæхæй, Хуыцаумæ æмæ зæдтæм кувут. Æрмæст уыцы куывдтæй ма аразæм арвистон. Нæ хъæуы ерыс кæнын фылдæр баназын æмæ бахæрынæй, æгъдаухалæн митæ кæнын, — уæд кæрæдзимæ нал фæхъусæм, кæрæдзийæн аргъ нал фæкæнæм æмæ иуæй-иутæй рауайы загъдкъахæг æмæ æгъдаухалджытæ..." 
Адæмы йæ куывдмæ чи хоны, уый хуынд адæмæй æхца ма исæд, йæ цæхх æмæ йæ къæбæр ма уæй кæнæд. Ирон адæм сæ кæрдзын (бæркад) уæй никæд кодтой 
Вæййы афтæ дæр, æмæ куывдмæ бацыдтæ, уæд сылгоймаг дæ разы æрлæудзæн тетрад æмæ ручкæимæ. Уыцы хъуыддаг мауал кæнæм. Хъыгагæн, иуæй-иутæ куывды фæстæ æрбадынц æмæ фæнымайынц, сæ куывд цас пайда æрхаста, уыцы æфтиаг.
Категория: Культура Осетии | Добавил: ALANIUS (18.06.2008)
Просмотров: 1185
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Поиск по сайту
Статистика

Сейчас на сайте: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0
Погода в Осетии
GISMETEO: Погода по г.Владикавказ
GISMETEO: Погода по г.Цхинвал
GISMETEO: Погода по г.Беслан
GISMETEO: Погода по г.Алагир
GISMETEO: Погода по г.Ардон
GISMETEO: Погода по г.Дигора
GISMETEO: Погода по г.Моздок
GISMETEO: Погода по г.Ногир
GISMETEO: Погода по г.Сунжа
GISMETEO: Погода по г.Октябрьское
GISMETEO: Погода по г.Эльхотово
GISMETEO: Погода по г.Заводской
Copyright MyCorp © 2017